Kurtyna bezpieczeństwa jest jednym z podstawowych elementów ochrony operatora przy maszynach, w których dostęp do...
- W koszyku nie ma jeszcze produktów
- Wysyłka
- Razem 0,00 €
Nowa dyrektywa maszynowa 2027 – co zmienia Rozporządzenie (UE) 2023/1230 - jak przygotować park maszynowy?
Rozporządzenie maszynowe 2023/1230 – najważniejsze informacje
Dotychczas podstawowym europejskim aktem prawnym dotyczącym bezpieczeństwa maszyn była dyrektywa 2006/42/WE. Od 20 stycznia 2027 r. jej miejsce zajmie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 z 14 czerwca 2023 r. w sprawie maszyn.
Najważniejsza różnica wynika już z samej formy prawnej. Dyrektywa wymagała wdrożenia do prawa krajowego państw członkowskich. Rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio w całej Unii Europejskiej, co ma ułatwić jednolite stosowanie wymagań dotyczących maszyn na rynku UE.
Regulacja obejmuje m.in. maszyny, wyposażenie wymienne, elementy bezpieczeństwa, osprzęt do podnoszenia, łańcuchy, liny i pasy, a także wymienne urządzenia mechanicznego przenoszenia napędu. Obejmuje również maszyny nieukończone. (osha.europa.eu)
Czy od 2027 roku trzeba dostosować każdą istniejącą maszynę?
Nie.
Samo rozpoczęcie stosowania Rozporządzenia (UE) 2023/1230 nie oznacza obowiązku przebudowania całego parku maszynowego znajdującego się już w zakładzie.
Maszyny prawidłowo wprowadzone do obrotu zgodnie z wcześniejszymi wymaganiami nie stają się automatycznie niezgodne z prawem 20 stycznia 2027 r. Szczególnej uwagi wymagają natomiast maszyny nowe, maszyny sprowadzane na rynek UE, modernizowane urządzenia oraz przypadki, w których zakres zmian może zostać uznany za istotną modyfikację.
Komisja Europejska wskazuje, że maszyny wprowadzone na rynek przed 20 stycznia 2027 r. podlegają dotychczasowej dyrektywie maszynowej 2006/42/WE. (single-market-economy.ec.europa.eu)
Dlatego pierwszym krokiem przygotowania przedsiębiorstwa nie powinno być kupowanie nowych podzespołów, lecz audyt istniejącego parku maszynowego i dokumentacji.
Co zmienia Rozporządzenie (UE) 2023/1230?
Nowe przepisy zachowują wiele zasad znanych z dyrektywy maszynowej, ale dokładniej odnoszą się do technologii stosowanych we współczesnych maszynach.
Najważniejsze obszary zmian to:
- nowe zasady dotyczące maszyn z funkcjami bezpieczeństwa wykorzystującymi sztuczną inteligencję,
- wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa,
- bezpieczeństwo oprogramowania i danych mających znaczenie dla funkcji bezpieczeństwa,
- doprecyzowanie pojęcia istotnej modyfikacji,
- zmiany dotyczące maszyn autonomicznych i zdalnie sterowanych,
- nowe wymagania dotyczące dokumentacji technicznej,
- możliwość stosowania instrukcji w formie cyfrowej,
- zmiany w procedurach oceny zgodności dla wybranych kategorii maszyn,
- większe znaczenie śledzenia zmian oprogramowania i konfiguracji funkcji bezpieczeństwa. (single-market-economy.ec.europa.eu)
W praktyce oznacza to, że bezpieczeństwo maszyny będzie coraz mocniej związane nie tylko z jej konstrukcją mechaniczną i układem elektrycznym, ale również z oprogramowaniem, komunikacją sieciową oraz sposobem zarządzania zmianami.
Cyberbezpieczeństwo maszyn – nowy element oceny bezpieczeństwa
Jedną z istotnych zmian jest uwzględnienie zagrożeń związanych z połączeniami sieciowymi, oprogramowaniem i nieuprawnioną ingerencją w system sterowania.
W przypadku współczesnych maszyn przemysłowych sterownik PLC, HMI, serwonapędy, system bezpieczeństwa, enkodery, czujniki oraz urządzenia komunikacyjne często tworzą jeden system.
Jeżeli oprogramowanie lub dane są istotne dla spełnienia wymagań bezpieczeństwa, muszą być odpowiednio chronione przed przypadkowym lub celowym naruszeniem. Rozporządzenie wymaga również identyfikowania oprogramowania niezbędnego do bezpiecznej pracy maszyny oraz umożliwienia wykazania zmian dokonanych w oprogramowaniu lub jego konfiguracji. (eur-lex.europa.eu)
Dla zakładów produkcyjnych oznacza to potrzebę sprawdzenia m.in.:
- kto ma dostęp do sterowników PLC,
- czy istnieje kontrola dostępu do systemów bezpieczeństwa,
- czy zmiany programu są rejestrowane,
- czy można określić wersję oprogramowania maszyny,
- czy urządzenia podłączone do sieci mogą wpłynąć na funkcje bezpieczeństwa,
- czy zdalny dostęp do maszyny jest odpowiednio zabezpieczony,
- czy po modernizacji można odtworzyć konfigurację systemu.
To szczególnie ważne w przypadku maszyn połączonych z systemami SCADA, MES, ERP, siecią zakładową lub usługami zdalnego serwisu.
Sztuczna inteligencja i autonomiczne maszyny
Rozporządzenie 2023/1230 uwzględnia rozwój maszyn autonomicznych, systemów wykorzystujących dane z czujników oraz funkcji bezpieczeństwa opartych na oprogramowaniu.
Jeżeli maszyna może samodzielnie podejmować decyzje dotyczące ruchu lub działania, analiza ryzyka powinna uwzględniać również takie zachowanie.
Przepisy wymagają uwzględnienia w analizie ryzyka przewidywalnych zagrożeń związanych z ewolucją zachowania lub logiki systemu w całym cyklu życia maszyny. Dotyczy to również maszyn współpracujących ze sobą jako zintegrowany system. (eur-lex.europa.eu)
Nie oznacza to jednak, że każda maszyna korzystająca z algorytmów lub systemów sterowania jest automatycznie traktowana jako urządzenie wysokiego ryzyka. Zakres obowiązków należy ustalić na podstawie funkcji konkretnej maszyny, jej zastosowania oraz wyników oceny ryzyka.
Istotna modyfikacja maszyny – na co zwrócić uwagę?
To jeden z najważniejszych tematów dla przedsiębiorstw posiadających starszy park maszynowy.
Modernizacja maszyny nie zawsze oznacza stworzenie nowej maszyny. Problem pojawia się wtedy, gdy zakres zmian może zmienić jej właściwości bezpieczeństwa w takim stopniu, że urządzenie należy potraktować jak produkt podlegający nowej ocenie zgodności.
Przed wykonaniem większej modernizacji warto więc odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy zmieniamy główną funkcję maszyny?
- Czy zwiększamy jej prędkość, siłę, zakres ruchu lub wydajność?
- Czy zmieniamy układ sterowania?
- Czy dodajemy nowe funkcje automatyczne?
- Czy zmieniamy funkcje bezpieczeństwa?
- Czy instalujemy nowy system sterowania lub napędy?
- Czy dodajemy robota, system wizyjny albo autonomiczny moduł?
- Czy modernizacja zmienia istniejącą analizę ryzyka?
Jeżeli odpowiedź na kilka z tych pytań brzmi „tak”, modernizacja powinna zostać dokładnie przeanalizowana pod kątem przepisów dotyczących istotnej modyfikacji.
Rozporządzenie doprecyzowuje kwestie związane z „substantial modification”, czyli istotną modyfikacją maszyny. (osha.europa.eu)
Jak przygotować park maszynowy do 2027 roku?
Najlepszym rozwiązaniem jest przygotowanie rejestru zgodności maszyn. Nie musi to być skomplikowany system. Ważne, aby dla każdego urządzenia można było szybko sprawdzić jego status, dokumentację i historię zmian.
1. Utwórz listę wszystkich maszyn
Dla każdego urządzenia warto zapisać:
- producenta,
- model,
- numer seryjny,
- rok produkcji,
- rok zakupu,
- miejsce instalacji,
- funkcję maszyny,
- zastosowane systemy sterowania,
- zastosowane funkcje bezpieczeństwa,
- status CE,
- podstawę prawną zastosowaną przy wprowadzaniu maszyny do obrotu,
- dostępność deklaracji zgodności,
- dostępność instrukcji,
- dostępność dokumentacji technicznej,
- historię modernizacji.
Taki wykaz pozwala szybko określić, które maszyny wymagają dalszej analizy.
2. Sprawdź dokumentację CE
Dla każdej maszyny należy sprawdzić, czy dostępne są dokumenty potwierdzające zgodność.
W zależności od rodzaju urządzenia mogą to być m.in.:
- deklaracja zgodności UE,
- deklaracja włączenia dla maszyny nieukończonej,
- instrukcja obsługi,
- dokumentacja techniczna,
- analiza ryzyka,
- schematy elektryczne,
- dokumentacja układów bezpieczeństwa,
- dokumentacja zastosowanych komponentów,
- wyniki badań i testów.
Nowe rozporządzenie nadal wymaga przygotowania dokumentacji technicznej oraz odpowiedniej procedury oceny zgodności przed wprowadzeniem maszyny na rynek lub oddaniem jej do użytku. (eur-lex.europa.eu)
3. Przeanalizuj wszystkie modernizacje
Szczególną uwagę należy zwrócić na maszyny, które były modernizowane.
Wiele zakładów przez lata wymienia:
- enkodery,
- liniały pomiarowe,
- czujniki,
- sterowniki PLC,
- panele HMI,
- serwonapędy,
- falowniki,
- przekaźniki bezpieczeństwa,
- sterowniki bezpieczeństwa,
- kurtyny świetlne,
- skanery bezpieczeństwa.
Sama wymiana komponentu nie oznacza automatycznie istotnej modyfikacji. Znaczenie ma to, jaki wpływ zmiana ma na funkcję maszyny oraz jej bezpieczeństwo.
Przy modernizacji układu pomiarowego trzeba więc sprawdzić nie tylko kompatybilność elektryczną nowego elementu, ale również jego wpływ na funkcje sterowania i bezpieczeństwa.
Czujniki, enkodery i systemy pomiarowe a bezpieczeństwo maszyny
W wielu maszynach pomiar położenia jest częścią procesu sterowania lub funkcji bezpieczeństwa.
Przykładem może być:
- enkoder liniowy,
- enkoder linkowy,
- liniał magnetyczny,
- liniał optyczny,
- czujnik położenia,
- czujnik LVDT,
- system pomiaru drogi,
- czujnik prędkości lub położenia osi.
Jeżeli sygnał z takiego urządzenia jest wykorzystywany wyłącznie do wskazywania pozycji operatorowi, jego znaczenie dla bezpieczeństwa może być inne niż w przypadku wykorzystania tego samego sygnału do realizacji funkcji bezpieczeństwa.
Dlatego przy modernizacji maszyny należy ustalić, jaką funkcję pełni konkretny czujnik lub układ pomiarowy w całym systemie. W przypadku funkcji bezpieczeństwa znaczenie mają m.in. sposób diagnostyki, architektura układu, zachowanie w przypadku uszkodzenia oraz parametry całego obwodu bezpieczeństwa. Nie można oceniać bezpieczeństwa wyłącznie na podstawie pojedynczego komponentu.
Dokumentacja cyfrowa zamiast papierowej
Jedną z praktycznych zmian jest możliwość stosowania cyfrowych instrukcji obsługi.
Producent może udostępniać instrukcje w formie elektronicznej, ale musi zapewnić użytkownikowi możliwość ich pobrania, zapisania i wydrukowania. Dokumentacja cyfrowa powinna być dostępna przez przewidziany okres użytkowania maszyny, a w określonych przypadkach co najmniej przez 10 lat od wprowadzenia produktu na rynek. Na żądanie użytkownika instrukcja papierowa musi być udostępniona bezpłatnie w określonym terminie. (eur-lex.europa.eu)
Dla działów utrzymania ruchu może to oznaczać łatwiejszy dostęp do aktualnych instrukcji, schematów i deklaracji zgodności, szczególnie gdy dokumentacja jest powiązana z konkretnym numerem seryjnym maszyny.
Co powinien zrobić dział utrzymania ruchu?
Przygotowanie do nowych przepisów nie powinno być wyłącznie zadaniem działu prawnego lub jakości.
W procesie powinny uczestniczyć:
- utrzymanie ruchu,
- automatycy,
- konstruktorzy,
- dział BHP,
- dział jakości,
- osoby odpowiedzialne za zakupy,
- integratorzy maszyn,
- osoby odpowiedzialne za dokumentację techniczną.
Najwięcej informacji o rzeczywistym stanie maszyny znajduje się zwykle właśnie w dziale utrzymania ruchu. To tam można sprawdzić, jakie elementy zostały wymienione, jakie sterowniki zainstalowano i czy dokumentacja odpowiada aktualnemu stanowi urządzenia.
Lista kontrolna przygotowania maszyny do 2027 roku
Przed 20 stycznia 2027 r. warto przeprowadzić następującą kontrolę:
Park maszynowy
- wszystkie maszyny są wpisane do rejestru,
- określono rok produkcji i sposób nabycia,
- określono status CE,
- wskazano maszyny modernizowane.
Dokumentacja
- dostępna jest deklaracja zgodności,
- dostępna jest instrukcja,
- dostępna jest analiza ryzyka,
- dostępne są schematy,
- dokumentacja odpowiada aktualnemu stanowi maszyny.
Modernizacje
- zidentyfikowano wszystkie istotne modernizacje,
- oceniono wpływ zmian na bezpieczeństwo,
- oceniono zmiany w układach sterowania,
- oceniono zmiany oprogramowania,
- sprawdzono funkcje bezpieczeństwa.
Systemy cyfrowe
- określono urządzenia podłączone do sieci,
- sprawdzono zdalny dostęp,
- określono sposób zarządzania hasłami i dostępem,
- można zidentyfikować wersję oprogramowania,
- zmiany w oprogramowaniu są kontrolowane.
Czy trzeba wymienić stare sterowniki PLC?
Nie ma ogólnej zasady nakazującej wymianę sterowników PLC tylko dlatego, że od 2027 r. będzie stosowane Rozporządzenie (UE) 2023/1230.
Jeżeli istniejąca maszyna została prawidłowo wprowadzona do obrotu i nie jest poddawana modyfikacji powodującej powstanie nowej maszyny, sama zmiana przepisów nie oznacza konieczności wymiany sterownika.
Inaczej należy podejść do modernizacji, która zmienia funkcję maszyny lub jej funkcje bezpieczeństwa. W takim przypadku trzeba ponownie przeanalizować ryzyko i zakres wymaganej oceny zgodności.
Czy trzeba wymieniać stare enkodery i liniały pomiarowe?
Również tutaj nie ma automatycznego obowiązku wymiany komponentów.
Jeżeli istniejący enkoder lub liniał pracuje prawidłowo i jest odpowiedni do funkcji, którą realizuje w maszynie, nie ma podstaw do wymiany wyłącznie ze względu na rozpoczęcie stosowania nowego rozporządzenia.
Wymiana może być natomiast uzasadniona podczas modernizacji, gdy obecny element nie zapewnia wymaganej dokładności, diagnostyki, odporności lub parametrów potrzebnych w nowym układzie sterowania.
Przy projektowaniu modernizacji należy ocenić cały układ, a nie tylko pojedynczy komponent.
Co zrobić, jeśli maszyna będzie modernizowana po 20 stycznia 2027 roku?
Najbezpieczniej rozpocząć ocenę jeszcze przed zamówieniem komponentów.
Przed modernizacją należy określić:
- aktualny stan maszyny,
- zakres planowanych zmian,
- funkcje bezpieczeństwa,
- wpływ zmian na analizę ryzyka,
- wymagane komponenty,
- sposób sterowania,
- wymagania dotyczące dokumentacji,
- konieczną procedurę oceny zgodności.
Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której po zakończeniu modernizacji okazuje się, że zakres zmian wymaga dodatkowych badań, dokumentacji lub ponownej oceny zgodności.
Rozporządzenie maszynowe 2027 – co zmienia się dla przedsiębiorstwa?
Największa zmiana nie polega na tym, że każda istniejąca maszyna będzie musiała zostać przebudowana.
Istotniejsza jest zmiana sposobu podejścia do bezpieczeństwa maszyn. W nowych urządzeniach oraz przy modernizacjach trzeba uwzględniać nie tylko mechanikę i elektrykę, ale także oprogramowanie, dane, komunikację sieciową, funkcje autonomiczne i możliwość ingerencji w system sterowania.
Dlatego przygotowanie zakładu do 2027 roku powinno rozpocząć się od uporządkowania informacji o maszynach i ich dokumentacji.
Najważniejsze działania to:
- zinwentaryzowanie parku maszynowego,
- sprawdzenie dokumentacji CE,
- identyfikacja modernizowanych maszyn,
- analiza zmian w układach sterowania,
- kontrola funkcji bezpieczeństwa,
- sprawdzenie systemów komunikacji,
- uporządkowanie dokumentacji oprogramowania,
- określenie procedury oceny zmian,
- przygotowanie wymagań dla nowych maszyn kupowanych po 20 stycznia 2027 r.
FAQ – Rozporządzenie maszynowe 2027
Czy dyrektywa maszynowa 2006/42/WE przestaje obowiązywać w 2027 roku?
Tak. Od 20 stycznia 2027 r. zasadniczo stosowane będzie Rozporządzenie (UE) 2023/1230, które zastępuje dyrektywę 2006/42/WE. Warto jednak pamiętać, że przepisy rozporządzenia zaczęły częściowo obowiązywać wcześniej, w odniesieniu do wybranych artykułów. (single-market-economy.ec.europa.eu)
Czy każda stara maszyna musi zostać dostosowana do nowych przepisów?
Nie. Samo rozpoczęcie stosowania rozporządzenia nie oznacza automatycznego obowiązku modernizacji wszystkich istniejących maszyn. Szczególnej analizy wymagają jednak maszyny modernizowane oraz urządzenia poddawane istotnym modyfikacjom.
Co oznacza istotna modyfikacja maszyny?
Jest to zmiana, która może mieć znaczący wpływ na bezpieczeństwo lub funkcjonowanie maszyny i może powodować konieczność ponownej oceny zgodności. Każdy przypadek należy analizować indywidualnie.
Czy nowe przepisy dotyczą sztucznej inteligencji?
Tak. Rozporządzenie uwzględnia maszyny wyposażone w funkcje bezpieczeństwa wykorzystujące technologie AI oraz maszyny o autonomicznym lub częściowo autonomicznym działaniu. (single-market-economy.ec.europa.eu)
Czy Rozporządzenie 2023/1230 wprowadza wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa?
Tak. Obejmuje ono m.in. ochronę oprogramowania i danych mających znaczenie dla spełnienia wymagań bezpieczeństwa oraz ochronę przed ingerencją, która mogłaby doprowadzić do sytuacji niebezpiecznej. (eur-lex.europa.eu)
Czy instrukcja maszyny może być cyfrowa?
Tak. Rozporządzenie przewiduje możliwość udostępniania instrukcji w formacie cyfrowym pod określonymi warunkami. Użytkownik musi mieć możliwość uzyskania dostępu do instrukcji, jej pobrania i zapisania. Na żądanie w chwili zakupu instrukcja papierowa musi zostać udostępniona bezpłatnie w wymaganym terminie. (eur-lex.europa.eu)
Czy trzeba wymienić wszystkie komponenty bezpieczeństwa w starych maszynach?
Nie. Nie istnieje ogólny obowiązek wymiany wszystkich komponentów tylko z powodu wejścia w życie nowego rozporządzenia. Oceny wymaga konkretny stan techniczny maszyny, jej funkcje bezpieczeństwa oraz zakres ewentualnej modernizacji.
Kiedy najlepiej rozpocząć przygotowania?
Najlepiej przed rozpoczęciem zakupów i modernizacji planowanych na lata 2026–2027. W przypadku dużego parku maszynowego samo zebranie dokumentacji, historii zmian i informacji o sterowaniu może zająć wiele miesięcy.
Podsumowanie
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 zmienia zasady dotyczące maszyn w Unii Europejskiej od 20 stycznia 2027 r. Dla przedsiębiorstw najważniejsze będzie nie tyle mechaniczne dostosowanie wszystkich istniejących urządzeń, ile prawidłowe zarządzanie zgodnością maszyn, modernizacjami, dokumentacją oraz systemami sterowania. Szczególnego znaczenia nabierają dziś elementy, które jeszcze kilkanaście lat temu były traktowane przede wszystkim jako część automatyki: oprogramowanie PLC, komunikacja sieciowa, zdalny dostęp, systemy wizyjne, enkodery, czujniki położenia, systemy bezpieczeństwa i urządzenia autonomiczne. Przygotowanie parku maszynowego warto więc rozpocząć od audytu. Pozwala on określić, które maszyny wymagają tylko uporządkowania dokumentacji, które wymagają dodatkowej oceny ryzyka, a które przy planowanej modernizacji będą wymagały szerszej analizy zgodności z Rozporządzeniem (UE) 2023/1230.